Uitzending gemist

Medische missers van chirurgen, foute medicatie door verpleegkundigen, verkeerde diagnoses van huisartsen. Het gebeurt jaarlijks tienduizenden keren, niet zelden met fatale afloop. Maar de doorsnee patiënt heeft vaak geen benul. Gaat de zorg erop vooruit als álle prestaties en blunders publiek worden? Of kan te veel openheid ook averechts werken en leiden tot een heksenjacht of explosieve kostenstijging?

Jaarlijks sterven bijna 2000 mensen door vermijdbare fouten in de zorg. Tussen de 30.000 en 40.000 patiënten lopen onnodige schade op bij een behandeling of ingreep. Fouten en blunders die lang niet altijd naar buiten komen. En als ze al worden aangepakt, gebeurt dat vaak binnen de muren van de medische sector, buiten het blikveld van de patiënt. Dat riekt naar een doofpotcultuur.

Heeft de zorgconsument niet juist recht op optimale transparantie? Voorstanders denken dat artsen, verpleegkundigen en ziekenhuizen zorgvuldiger gaan werken als hun handel en wandel voor iedereen is na te gaan. Zorgverleners en medische instellingen willen immers niet slecht scoren op ranglijstjes, of hun naam in de krant zien na een veroordeling door de tuchtrechter.

Tegenstanders vrezen dat al te veel openbaarheid leidt tot een heksenjacht, waarbij blunderaars genadeloos aan de schandpaal worden genageld en voor het minste of geringst voor de rechter worden gesleept. In dat geval dreigt defensieve zorg: artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners die geen enkele risico meer nemen, ook al is dat soms beter voor de patiënt. Want je hebt zo maar claim aan je broek.

Los daarvan: wat kan de patiënt uiteindelijk met alle lijstjes en scores? Heeft hij wel genoeg – medische - kennis om te bepalen wat de beste chirurg is voor die knieoperatie, maagverkleining of borstreconstructie? Of is die inschatting, en het terugdringen van het aantal medische missers, toch het beste in handen bij de medische sector zelf?

Is scorebordzorg een middel dat uiteindelijk erger is dan de kwaal? Of is transparantie juist dé oplossing voor een betere zorg? Daarover een discussie live vanuit Felix Meritis te Amsterdam, om 21.10 uur op Nederland 2, met onder meerSP-kamerlid Henk van Gerven, RIAGG Rijnmond-directeur Jos Lamé, Medisch Contact-hoofdredacteur Ben Crul, Psychiater Kaspar Mengelberg, UMC Radboud-gynaecoloog Jan Kremer en Cynthia Vogeler van de Consumentenbond.

Consumentenbond
De Consumentenbond heeft onderzoek gedaan naar hoe Nederlanders denken over transparantie in de zorg. Vinden mensen dat blunderende artsen met naam en toenaam moeten worden genoemd en of moet een veroordeling door de tuchtrechter publiek worden gemaakt? De antwoorden op deze en andere onderzoeksvragen worden aan het eind van de maand bekend gemaakt door de Consumentenbond. In de uitzending van Rondom 10 worden al enkele belangrijke resultaten openbaar:

• Moeten in het ziekenhuis gemaakte fouten openbaar zijn voor consumenten, met de naam van de instelling erbij? Ja, vindt 75%. 
  Wel vindt een kwart van de voorstanders dat de naam van een ziekenhuis alleen publiek moet worden gemaakt als het gaat om een ernstige fout, waarbij de patiënt schade heeft ondervonden of is overleden.
• Moeten fouten gemaakt door artsen in een ziekenhuis, met hun naam, openbaar zijn? Ja, vindt 66%. 
  Een derde van de voorstanders van openbaarheid vindt dat de naam van een arts alleen naar buiten moet worden gebracht bij een ernstige fout, dus blijvende schade voor de patiënt of overlijden.
• Moeten uitspraken van de medische tuchtrechter tegen artsen openbaar zijn, met hun naam erbij? Ja, vindt 74%.
  Echter vindt een derde van de voorstanders wel dat dit alleen mag als het gaat om een ernstige fout of een zware straf daarvoor.
• Veel consumenten willen dus bij fouten de namen van artsen en ziekenhuizen weten. Maar opvallend genoeg zoekt ruim driekwart van de mensen die naar een ziekenhuis of arts gaan daarover geen informatie op.
• Van de ondervraagden die de afgelopen jaren in een ziekenhuis zijn behandeld, heeft één op de vijf zo’n negatieve ervaring gehad dat ze naar een ander ziekenhuis/arts waren gegaan als ze dat van tevoren hadden geweten.
• De kans op fouten tijdens een operatie is afhankelijk van het ziekenhuis waar je wordt behandeld. Maar dat weet slechts 38 procent, bijna twee op de vijf mensen. Bijna een derde denkt dat het voor de kans op fouten bij een operatie niet uitmaakt waar je wordt geholpen.

De Consumentenbond wil het verhaal horen van mensen die tegen problemen zijn aangelopen met kiezen in de zorg. Welke informatie missen ze om een goede keuze te maken? Wat wilt u eigenlijk weten van uw arts maar durft u niet te vragen? Hoe en waarom heeft u de keuze gemaakt? Na afloop van de uitzending kunt u uw verhaal over kiezen in de zorg kwijt op de site van de Consumentenbond. 

Feiten en cijfers
Het Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg (NIVEL) publiceerde een onderzoek van Wagner en De Bruijne (2007) over 'Onbedoelde schade in Nederlandse ziekenhuizen'.  De onderstaande cijfers zijn berekend door de resultaten uit hun dossierstudie te extrapoleren naar alle Nederlandse ziekenhuizen.

• Van alle opgenomen patiënten krijgt 5,7% te maken met onbedoelde schade. Dit waren in 2004 circa 76.000 patiënten.
• In 2,3% van alle opnamen is sprake van vermijdbare schade. In 2004 waren dit circa 30.000 patiënten.
• Bij 4,1% van de in het ziekenhuis overleden patiënten kon het overlijden gerelateerd worden aan een vermijdbare onbedoelde gebeurtenis tijdens de behandeling en was er sprake van voortijdig overlijden. Dit waren in 2004 naar schatting 1735 patiënten.

Lunch!
Vrijdagmiddag 15 april werd in het radioprogramma Lunch! in een gesprek met Rob Tollenaar, bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde en hoogleraar kankerchirurgie aan het Universitair Medisch Centrum in Leiden, uitgebreid aandacht besteed aan transparantie in de zorg. Het fragment van ruim acht minuten is terug te luisteren op de site van Lunch!.

Medisch Contact
In het blad Medisch Contact van hoofdredacteur en Rondom 10-gastspreker Ben Crul verscheen in april het artikel 'Beoordeel de dokter, maar wel toetsbaar' van hoogleraar gezondheidsrecht Legemaate. Lees in het pdf-bestand over hoe de grens tussen relevante keuze-informatie en onnodige reputatieschade onvoldoende wordt bewaakt.

Ziekenhuisvergelijking
Overigens bieden het Algemeen Dagblad en Elsevier al enige transparantie in de zorg door jaarlijks een vergelijking te maken tussen ziekenhuizen in Nederland. De ranglijsten van het AD en Elsevier verschillen echter wel, doordat ze beiden gebruik maken van verschillende criteria. Het beste ziekenhuis van 2010 volgens het AD was het Flevoziekenhuis in Almere, terwijl het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda, het Slotervaart Ziekenhuis in Amsterdam en de Ziekenhuisgroep Twente in Hengelo volgens Elsevier de beste zorg verleende.

Lees hier het verhaal van Kristel. Zij onderging een plastische ingreep die helemaal mis ging.

Mail de redactie      praat mee in het forum      twitter mee via #rondom10